Κάθε χρόνο ατυχήματα, που θα μπορούσαν να αποφευχθούν, οδηγούν στον θάνατο ένα εκατομμύριο παιδιά στον πλανήτη. Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περισσότερα από 60% των θανατηφόρων ατυχημάτων σε παιδιά 0–4 ετών γίνονται στο σπίτι και αυτά οφείλονται κατά σειρά σε πτώσεις (58%), διάτρηση από αιχμηρό αντικείμενο, εγκαύματα, δηλητηρίαση από διάφορες χημικές ουσίες.
Κατά την διάρκεια του πρώτου χρόνου ζωής, οι πιο συχνές αιτίες ατυχήματος μέσα στο σπίτι είναι η ασφυξία και ο πνιγμός. Εκτός σπιτιού η συχνότερη αιτία ατυχήματος είναι τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα.
Σε αυξημένο κίνδυνο ατυχημάτων βρίσκονται τα παιδιά που η οικογένειά τους ζει σε δυσμενείς οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες ή που οι γονείς τους έχουν σοβαρά ψυχοκοινωνικά προβλήματα ή χρήσης ναρκωτικών, αλκοόλ κλπ.
Οι γονείς συχνά τείνουν να υποεκτιμούν τις κινητικές δυνατότητες του βρέφους και να υπερεκτιμούν τις αντιληπτικές του ικανότητες, με αποτέλεσμα τα συχνά ατυχήματα.
Η συστηματική και επαναλαμβανόμενη συμβουλευτική για την αποφυγή ατυχημάτων έχει αποδειχθεί πολύ αποτελεσματική στη διαμόρφωση κατάλληλης στάσης των γονέων και μείωσης των ατυχημάτων.
Η μείωση της πιθανότητας ατυχήματος εξαρτάται από τον συνδυασμό τριών παραμέτρων:
● Ενημέρωση και εγρήγορση των γονέων.
● Παρεμβάσεις ώστε το περιβάλλον του βρέφους να είναι ασφαλές.
●Επίγνωση των συνεχώς μεταβαλλόμενων αναπτυξιακών ικανοτήτων του βρέφους, κινητικών και αντιληπτικών.
Η φροντίδα των παιδιών συχνά επιβάλλει τη χρήση διαφόρων ειδών, όπως παιδικό κάθισμα αυτοκινήτου, καρότσι, κρεβάτι, πιπίλα και άλλα. Για το σύνολο σχεδόν των ειδών βρεφοανάπτυξης, υπάρχουν συστάσεις ασφαλών προδιαγραφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ελληνικού Οργανισμού Τυποποίησης (ΕΛΟΤ). Έτσι, όταν οι γονείς αγοράζουν είδη βρεφοανάπτυξης, πρέπει να αναζητούν την παρακάτω σήμανση ή σήμανση ότι τα προϊόντα έχουν κατασκευαστεί σύμφωνα με τις προδιαγραφές αυτές.
Aσφάλεια στον ύπνο
Σύμφωνα με τα σύγχρονα δεδομένα, η συχνότητα του «συνδρόμου αιφνίδιου βρεφικού θανάτου» μειώνεται εάν το μωρό κοιμάται ανάσκελα και εάν κατά τους πρώτους 6 μήνες κοιμάται στο δωμάτιο των γονέων, αλλά όχι στο κρεβάτι τους.
Πρακτικές οδηγίες:
• Σε όλο τον 1ο χρόνο ζωής πρέπει να χρησιμοποιείται κούνια ή βρεφικό κρεβάτι με κάγκελα.
• Το μωρό τοποθετείται για ύπνο ανάσκελα, σε σταθερό σκληρό στρώμα και μέσα σε κούνια που πληροί τις προδιαγραφές ασφαλείας.
• Ο ύπνος σε πλάγια θέση δεν συνιστάται.
• Το μωρό πρέπει να τοποθετείται με τρόπο που τα πόδια του να αγγίζουν το κάτω μέρος του κρεβατιού (“feet to foot position”), ώστε να μην μπορεί να κυλήσει προς τα κάτω με κίνδυνο το κεφάλι να καλυφθεί από τα σκεπάσματα.
• Το μωρό δεν πρέπει να κοιμάται χωρίς επίβλεψη σε μαξιλάρι, μαλακό καναπέ ή άλλη μαλακή επιφάνεια.
• Το πρόσωπο του παιδιού πρέπει να είναι πάντα ακάλυπτο κατά την διάρκεια του ύπνου.
• Μαλακά αντικείμενα (όπως μαξιλάρια, λούτρι να παιχνίδια, «πάντες», «σφήνες», διπλωμένες κουβέρτες και άλλα) ή αντικείμενα με κορδόνια δεν πρέπει να τοποθετούνται μέσα στο βρεφικό κρεβάτι λόγω κινδύνου ασφυξίας.
• Όταν το μωρό καταφέρει να γυρίσει μόνο του σε θέση μπρούμυτα και την προτιμήσει για ύπνο, δεν χρειάζεται να επαναφέρεται στη θέση ανάσκελα.
• Κατά τον ύπνο, συνιστάται να μην είναι πολύ ντυμένο. Αν είναι ιδρωμένο στο λαιμό πρέπει να αφαιρεθούν ρούχα ή σκεπάσματα. Κρύα χέρια ή πόδια δεν είναι ένδειξη ότι το μωρό κρυώνει.
• Ο υπνόσακος ή άλλος ρουχισμός κατάλληλος για ύπνο, χωρίς επιπρόσθετα σκεπάσματα, είναι προτιμότερα από τις κουβέρτες.
• Κατά τους ζεστούς μήνες, το κεφάλι πρέπει να είναι ακάλυπτο, γιατί έτσι το μωρό αποβάλλει μεγάλο μέρος της επιπλέον θερμότητας.
• Γονείς ή άλλα άτομα δεν πρέπει να ξαπλώνουν μαζί με το παιδί αν καπνίζουν, πίνουν αλκοόλ, χρησιμοποιούν ναρκωτικές ουσίες ή φάρμακα που προκαλούν κόπωση, ζάλη ή βαθύ ύπνο.
Ασφάλεια στο νερό
Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν ότι τα μωρά και τα μικρά παιδιά μπορεί να πνιγούν χωρίς αντιληπτό θόρυβο, π.χ. βήχα, ανησυχία, αντιδράσεις πνιγμού και έτσι ο πνιγμός μπορεί να μην γίνει έγκαιρα αντιληπτός. Τα μωρά και τα μικρά παιδιά είναι πιο βαριά από την μέση και πάνω και μπορούν να πνιγούν σε ελάχιστο βάθος και σε ελάχιστο χρόνο.
Πρακτικές οδηγίες:
• Το παιδί πρέπει να επιτηρείται συνεχώς στη θάλασσα, σε πισίνα και όπου υπάρχει συγκεντρωμένο νερό (μπανιέρα, φουσκωτή πισίνα, μεγάλη λεκάνη, γούρνα κλπ.).
• Στη θάλασσα ο επιβλέπων ενήλικας πρέπει να κρατάει συνεχώς το παιδί, ακόμη και αν αυτό φοράει μπρατσάκια ή σωσίβιο.
• Στην παραλία το παιδί πρέπει να είναι πάντα σε κοντινή απόσταση και οπτική επαφή με τον επιβλέποντα ενήλικα, ώστε να μπορεί να παρέμβει άμεσα εάν χρειαστεί.
• Τα παιδιά δεν πρέπει να επιτηρούνται από μεγαλύτερα αδέλφια.
• Όταν δεν χρησιμοποιούνται, οι πισίνες πρέπει να είναι επαρκώς ασφαλισμένες με αποκλεισμό πρόσβασης, φράκτης κλπ.
• Το νερό στην μπανιέρα πρέπει να αδειάζει αμέσως μετά το τέλος του μπάνιου.
• Η πόρτα του μπάνιου πρέπει να είναι πάντα κλειστή. Η κλειδαριά του μπάνιου πρέπει να ανοίγει και από έξω, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος το παιδί να κλειδωθεί μέσα.
Γράφει η Ζηκίδου Παναγιώτα, MD, MSc, PhD
Παιδίατρος – Επιμελήτρια A’
Πολυδύναμο Περιφερειακό Ιατρείο Φερρών – Κέντρο Υγείας Σουφλίου – 4η ΥΠΕ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Αντωνιάδου-Κουμάτου Ι, Παναγιωτόπουλος Τ, Αττιλάκος Α, Ξεκαλάκη Α, επιμέλεια.
Αγωγή υγείας παιδιών και οικογένειας στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας.
Αθήνα: Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού. 2015.